تعداد زیانهای کامل کشتیهای بالای 100GT از 555 مورد در سالهای 2016-2020 به 350 مورد در سالهای 2021-2025 رسید، یعنی میانگین 70 مورد در سال، و Allianz Commercial این کاهش را در Safety and Shipping Review 2026 برابر 37% اعلام میکند. حوادث گزارششده هم کم شد: از 3,353 مورد در 2024 به 2,818 مورد در 2025. از دست رفتن کشتیهای کمتر به معنای پرسشهای کمتر برای بیمهگر نیست و ریسکهای نوظهور بیمه دریایی موضوع همین پرسشهاست. Allianz و IMO درباره حمله سایبری، کشتیهای مسن در آبهای دشوار و بهرهبرداری خودران مینویسند.
ریسکهای نوظهور بیمه دریایی و آنچه ریسکهای قدیمی بر جا میگذارند
خرابی ماشینآلات علت 1,505 مورد از حوادث سال گذشته بود، برخورد کشتیها 260 مورد و آتشسوزی یا انفجار 218 مورد. Allianz حوادث را بر اساس علت میشمارد و اینها سه مورد از آمار 2025 آن است. اینکه پوششهای بدنه، محموله و P&I چگونه کنار هم قرار میگیرند، پرسشی جداست. در آمار 2025 شرکت Allianz ردیف جداگانهای برای حملات سایبری به کشتیها دیده نمیشود.
Allianz در 2025 بیش از 200 حادثه آتشسوزی ثبت کرد؛ کمتر از 2024 اما همچنان دومین رقم بالا در این دهه. این شرکت باتریهای لیتیومیون، هم در خودروهای برقی و هم در کالاهای مصرفی داخل کانتینرها، را به چند خسارت بزرگ آتشسوزی مرتبط میکند. Allianz همچنین یادآوری میکند که کشتیهای بزرگتر خسارتهای آووری عمومی (general average) را بالا میبرند و سهم پرداختی برای جبران زیانها میتواند تا 50% ارزش محموله برسد.
یک ویروس و یک بند
در ژوئن 2017 بدافزار NotPetya حدود 2,000 سازمان را در 65 کشور درگیر کرد و Allianz روایت میکند که Maersk مجبور شد 4,000 سرور، 45,000 رایانه و 2,500 برنامه را دوباره نصب کند و زیانهای تجاری آن از 300 میلیون دلار فراتر رفت. LA Times در اوت 2017 گزارش داد که ترمینالهای آسیبدیده تا دو روز نتوانستند کالا جابهجا کنند.
عبارتپردازی سایبری در بندهای محموله کوتاه است. بند 1.1 از Institute Cyber Attack Exclusion Clause، یعنی CL 380 مورخ 10 نوامبر 2003، زیان، خسارت، مسئولیت یا هزینه ناشی از استفاده از هر رایانه، کد مخرب یا ویروس رایانهای «بهعنوان وسیلهای برای وارد کردن آسیب» را مستثنا میکند و در بند 1.2 برای سامانههای سلاح و موشک، وقتی بند روی بیمهنامههای ریسک جنگ الحاق شود، استثنای مستثنا (carve-back) دارد. الحاقیه LMA5403 مورخ 11 نوامبر 2019 این استثنا را حفظ میکند، در بند 1 فرایند رایانهای را نام میبرد و بند 2 را اضافه میکند که میگوید اگر سامانه رایانهای برای هدفی غیر از آسیب رساندن به کار رود، حق جبران خسارت مخدوش نمیشود، مشروط به شرایط، محدودیتها و استثناهای بیمهنامه.
CL 380 از قبل خود را به استفاده «بهعنوان وسیلهای برای وارد کردن آسیب» محدود کرده و LMA5403 این را در بند 2 خود صریح میکند. برای فرستنده کالا ترتیب عملی پرسشها کوتاه است. کدام عبارت به بیمهنامه محموله ضمیمه شده است: CL 380، LMA5403 یا هیچکدام؟ آیا بند روی بیمهنامه ریسک جنگ الحاق شده که استثنای مستثنا در آن اعمال میشود؟ و اگر ترمینال بندری تا دو روز از کار بیفتد، مثل 2017، چه کسی پاسخگوی تأخیر است، وقتی استثنا از زیان ناشی از حمله سایبری حرف میزند و هیچکدام از دو بند به تأخیر اشاره نمیکنند؟
کشتیهای خودران و قواعد حاکم
IMO کد MASS خود را با قطعنامه MSC.595(111) در مه 2026 تصویب کرد و از 1 ژوئیه 2026 اجرایی شد. این کد الزامآور نیست. برای اینکه کشتی MASS شناخته شود، باید فرایند تأیید را کامل کرده و گواهی ایمنی معتبر MASS داشته باشد. IMO میگوید شمار کشتیهای کاملاً بدون خدمه یا با هدایت از راه دور فعلاً محدود است، هرچند تعداد فزایندهای در سطح بینالمللی در حال آزمایش هستند.
Allianz ناوبری ماهوارهای را هم نام میبرد. به گفته اسلایدهای وبینار Maritime trends to watch 2026 این شرکت، اختلال و جعل در ناوبری ماهوارهای خطر برخورد و به گل نشستن را بالا میبرد و پرسشهای مسئولیت تازهای میافزاید. کشتیهای مسن که در آبهای خصمانه مانند قطب شمال کار میکنند، طبق خلاصهای که از بررسی Allianz منتشر شده، میتوانند خسارتهای بسیار بالاتری ایجاد کنند. میانگین سن ناوگان در 2025 به 23 سال رسید.
تأخیر پدیده نادری نیست. در یک پرسوجو از Navo tracking API در 17 نوامبر 2026، فهرست یک حساب شامل 1,103 کانتینر فعال با تاریخ رسیدن مورد انتظار بود و 201 مورد از آنها از این تاریخ گذشته بودند، 128 مورد با 7 روز یا بیشتر. این دادهها چیزی درباره علت این تأخیرها نمیگویند. برای صاحب کالا نکته محدودتر است: پاسخ دادن به پرسش درباره یک کانتینر دیرکرده در صفحه ردیابی ارزان است و اینکه کدام عبارت سایبری روی بیمهنامه نشسته، پرسش دشوارتر است.
پرسشهای متداول
کد MASS از چه زمانی اجرایی شد؟
IMO تاریخ 1 ژوئیه 2026 را زمان اجرایی شدن کد MASS اعلام کرده است؛ این کد پیشتر در مه 2026 با قطعنامه MSC.595(111) تصویب شده بود.
در کشتی دارای اپراتور از راه دور چه کسی مسئول است؟
IMO میگوید نقشها و مسئولیتهای کاپیتان، اپراتورهای از راه دور و خدمه روی کشتی باید متناسب با سطح خودمختاری کشتی تنظیم شود.
چند کشتی کانتینربر 20 سال یا بیشتر سن دارند؟
Upply در خلاصهای از گزارش Allianz Commercial مینویسد کشتیهای 20 ساله یا مسنتر اکنون تقریباً یکچهارم ناوگان جهانی کشتیهای کانتینربر را تشکیل میدهند.
